ฮีมาโตคริต (Hematocrit) คืออะไร และค่าปกติควรอยู่ที่เท่าไหร่ พร้อมวิธีการตรวจหา ฉบับอัพเดท

เวลาที่เราไปเจาะเลือดตรวจสุขภาพ หลายคนมักจะเห็นคำว่า Hct หรือ Hematocrit บนใบรายงานผลและเกิดความสงสัยว่า hct คือค่าอะไร มีความสำคัญอย่างไรต่อร่างกาย บทความนี้จะพาไปเจาะลึกว่าค่า hct คืออะไร ค่าปกติควรอยู่ที่เท่าไหร่ สาเหตุที่ทำให้ค่าฮีมาโตคริตสูงหรือต่ำเกิดจากอะไร รวมถึงวิธีการอ่านค่าที่ถูกต้อง เพื่อให้คุณดูแลสุขภาพได้อย่างถูกวิธี

ฮีมาโตคริต (Hematocrit) คืออะไร มีความสำคัญอย่างไร ?

ฮีมาโตคริต (Hematocrit) หรือที่มักเรียกย่อ ๆ ว่า Hct คือ ค่าเปอร์เซ็นต์ของปริมาตรเม็ดเลือดแดงที่อัดแน่นเทียบกับปริมาตรของเลือดทั้งหมดในร่างกาย (เปอร์เซ็นต์เม็ดเลือดแดง) พูดง่าย ๆ ก็คือการตรวจวัดว่าความเข้มข้นของเลือดปกติหรือไม่ เพื่อดูว่าร่างกายมีปริมาณเม็ดเลือดแดงเพียงพอที่จะนำพาออกซิเจนไปเลี้ยงส่วนต่าง ๆ ของร่างกายได้ดีแค่ไหน การเจาะ Hematocrit จึงเป็นหนึ่งในการตรวจความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด (CBC) ที่แพทย์นิยมใช้เพื่อช่วยในการวินิจฉัยโรคต่าง ๆ

ค่า Hematocrit ปกติเท่าไหร่ เกณฑ์ของแต่ละช่วงวัย

หลายคนมักมีคำถามว่า ค่าเลือดคนปกติควรอยู่ที่เท่าไหร่ หรือค่า Hct Normal ควรอยู่ในระดับใด ซึ่งค่าปกติของ Hct (โดยมี Reference Range คือ เกณฑ์อ้างอิงทางห้องปฏิบัติการ) จะมีความแตกต่างกันไปตามเพศและช่วงอายุ ดังนี้:

– Hct ค่าปกติของผู้ชาย

ค่า Hct ปกติของผู้ชายวัยผู้ใหญ่ จะอยู่ที่ประมาณ 40% – 52%

– Hct ค่าปกติของผู้หญิง

ค่า Hct ปกติของผู้หญิงวัยผู้ใหญ่ จะอยู่ที่ประมาณ 36% – 48% (ผู้หญิงมักมีค่าฮีมาโตคริตต่ำกว่าผู้ชายเล็กน้อยเนื่องจากการมีประจำเดือน)

– Hct ค่าปกติในเด็ก

ค่าความเข้มข้นของเลือดปกติในทารกแรกเกิดจะค่อนข้างสูง (ประมาณ 55% – 68%) และจะค่อย ๆ ลดลงเมื่อโตขึ้น

สาเหตุที่ทำให้ผลเลือด Hct ผิดปกติ เกิดจากอะไรได้บ้าง

เมื่อทำการเจาะ Hct แล้วพบว่าค่าเลือดไม่อยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน สามารถแบ่งความผิดปกติออกได้เป็น 2 กรณีหลัก ๆ ดังนี้

1. ภาวะ Hct สูง (Hematocrit สูง)

Hct สูงเกิดจากการที่ร่างกายมีสัดส่วนเม็ดเลือดแดงมากกว่าปกติ หรือมีปริมาณน้ำเลือด (Plasma) ลดลง ซึ่ง Hct สูงแปลผลได้หลายสาเหตุ เช่น ภาวะขาดน้ำอย่างรุนแรง การสูบบุหรี่จัด หรือการอยู่ในพื้นที่สูงที่ส่งผลให้ค่าออกซิเจนต่ำ ร่างกายจึงต้องผลิตเม็ดเลือดแดงมาทดแทน นอกจากนี้ยังอาจเป็นสัญญาณของโรคเลือดหนืด (Polycythemia vera) ซึ่งหากปล่อยไว้จะทำให้เลือดไหลเวียนยากและเสี่ยงต่อลิ่มเลือดอุดตัน

2. ภาวะ Hct ต่ำ (Hematocrit ต่ำ)

Hct ต่ำเกิดจากการที่ร่างกายมีปริมาณเม็ดเลือดแดงน้อยกว่าปกติ หรือที่เรียกว่าภาวะโลหิตจาง สาเหตุที่ Hematocrit ต่ำเกิดจากได้หลายปัจจัย ไม่ว่าจะเป็นการขาดธาตุเหล็ก ขาดวิตามินบี 12 หรือเกิดจากการสูญเสียเลือดในร่างกาย เช่น การมีประจำเดือนมามากผิดปกติ ภาวะเลือดออกในกระเพาะอาหาร หรือผู้ป่วยที่มีอาการไอเรื้อรังแล้วมีเสลดมีเลือดปนออกมาด้วย ก็อาจทำให้สูญเสียเลือดสะสมจนค่า Hct ต่ำลงได้

วิธีอ่านค่า Hct และเครื่องมือที่ใช้ในการตรวจ

สำหรับการอ่านค่าฮีมาโตคริตในทางปฏิบัติ เจ้าหน้าที่จะใช้การเจาะเลือดบริเวณข้อพับหรือปลายนิ้ว จากนั้นจะนำหลอดเก็บตัวอย่างเลือดไปเข้าเครื่องเหวี่ยงเม็ดเลือดแดง Hematocrit Centrifuge ซึ่งเป็นเครื่องปั่นเฉพาะทางที่ใช้แรงเหวี่ยงความเร็วสูงเพื่อให้เม็ดเลือดแดงตกตะกอนแยกชั้นออกจากน้ำเลือดอย่างชัดเจน จากนั้นจึงนำไปเทียบกับแผ่นอ่านค่าเพื่อหาเปอร์เซ็นต์

อย่างไรก็ตาม ในห้องปฏิบัติการขนาดใหญ่หรือโรงพยาบาล อาจมีการใช้งานเครื่องเหวี่ยงตกตะกอน Centrifuge แบบอเนกประสงค์ร่วมด้วย เพื่อปั่นแยกสารคัดหลั่งหรือองค์ประกอบอื่น ๆ ของเลือดสำหรับกระบวนการวินิจฉัยโรคที่ซับซ้อนยิ่งขึ้น

แนวทางการดูแลสุขภาพเมื่อค่า Hct ผิดปกติ

หากค่า Hct ปกติ ก็ถือว่าร่างกายสมบูรณ์แข็งแรงดี แต่หากพบว่าค่าเลือดผิดปกติ ควรปรึกษาแพทย์เพื่อรับการรักษาที่ตรงจุด

• กรณีค่า Hct ต่ำ

ควรเน้นรับประทานอาหารที่อุดมไปด้วยธาตุเหล็ก เช่น ตับ เนื้อสัตว์สีแดง ผักใบเขียวเข้ม หรืออาจพิจารณาเสริมด้วยวิตามินบำรุงเลือดตามคำแนะนำของแพทย์ เพื่อช่วยกระตุ้นการสร้างเม็ดเลือดแดง

• กรณีค่า Hct สูง

ควรดื่มน้ำสะอาดให้เพียงพอในแต่ละวันเพื่อป้องกันภาวะขาดน้ำ งดสูบบุหรี่ และหลีกเลี่ยงพฤติกรรมที่กระตุ้นให้เลือดข้นหนืด

การตรวจสุขภาพเป็นประจำเพื่อเช็คค่าฮีมาโตคริตคือสิ่งที่ไม่ควรมองข้าม หากคุณกำลังมองหาอุปกรณ์การแพทย์มาตรฐานสากลสำหรับสถานพยาบาลหรือการดูแลสุขภาพเบื้องต้น บริษัทรักหมอ (Rakmor) ยินดีให้บริการและคำปรึกษาเกี่ยวกับเครื่องมือแพทย์ทุกประเภท เพื่อให้คุณมั่นใจในทุกกระบวนการดูแลรักษาสุขภาพครับ

• เครื่องปั่นเหวี่ยงตกตะกอนชนิดตั้งโต๊ะ (Universal Centrifuge) ยี่ห้อ Gemmy รุ่น PLC-012E รหัส RM-UCF02 24,800.00 ฿ – 29,500.00 ฿Price range: 24,800.00 ฿ through 29,500.00 ฿
• เครื่องปั่นเหวี่ยงตกตะกอนชนิดตั้งโต๊ะ (Universal Centrifuge) ยี่ห้อ Gemmy รุ่น PLC-036H รหัส RM-UCF01 49,000.00 ฿ Original price was: 49,000.00 ฿.44,500.00 ฿Current price is: 44,500.00 ฿.
• เครื่องปั่นหาค่าเม็ดเลือดแดงอัดแน่น (Microhematocrit Centrifuge) ยี่ห้อ Gemmy รุ่น KHT-410E รหัส RM-HC02 21,500.00 ฿
• เครื่องปั่นหาค่าเม็ดเลือดแดงอัดแน่น (Hematocrit Centrifuge) ยี่ห้อ Gemmy รุ่น KHT-430B รหัส RM-HC01 23,300.00 ฿

ขอใบเสนอราคาด่วน...คลิก

แหล่งอ้างอิง :

National Institutes of Health (NIH). (2022). Hematocrit Test. U.S. National Library of Medicine.

Mayo Clinic. (2023). Hematocrit test – Mayo Clinic.

Cleveland Clinic. (2022). Hematocrit Test: What It Is, Levels, and High & Low Range.

คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล. คู่มือการทดสอบความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด (Complete blood count: CBC).